{"id":223,"date":"2018-07-16T12:57:41","date_gmt":"2018-07-16T11:57:41","guid":{"rendered":"https:\/\/beta.storiel.co.uk\/cymru\/?page_id=223"},"modified":"2018-10-16T16:24:47","modified_gmt":"2018-10-16T15:24:47","slug":"hanes-yr-adeilad","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.storiel.cymru\/cymru\/hanes-yr-adeilad\/","title":{"rendered":"Hanes yr Adeilad"},"content":{"rendered":"

Plas yr Esgob, Bangor: Datganiad o Arwyddoc\u00e2d<\/p>\n

Mae Plas yr Esgob Bangor (Neuadd y Dref Bangor) yn adeilad rhestredig gradd II. Fe’i arolygwyd gan y Comisiwn Brenhinol yn 1949, ac roedd ei gyflwr yn ‘deg’ yn unig. Mae’n adeilad sydd wedi’i esgeuluso rywfaint ond mae’n adeilad o ddiddordeb eithriadol y mae angen nodi ei arwyddoc\u00e2d yn glir.<\/p>\n

    \n
  1. Cyd-destun.<\/strong> Mae Plasau’r Esgobion yn fath o adeiladau arbennig a phrin. Maent yn grefyddol ac yn seciwlar. Roedd prif breswylfa’r esgob wedi’i lleoli ger yr eglwys gadeiriol ac fe’i cynhaliwyd gan yr ystadau esgobol. Safleoedd archeolegol yw plasau cynddiwygiadol yr esgobion Cymreig yn bennaf. Dinistriwyd rhai yn ystod gwrthryfel Owain Glynd\u0175r (Bangor, Llanelwy), neu fe’u gadawyd yn wag ar \u00f4l y Gwrthryfel (Llandaf), neu fe aethant \u00e2’u pen iddynt ar \u00f4l y Diwygiad (yn enwedig T\u0177 Ddewi).<\/li>\n
  2. Hanesyddol<\/strong>. Plas yr Esgob Bangor yw’r unig Blas i Esgob sylweddol sydd wedi goroesi o’r cyfnod canoloesol hwyr\u00a0yng Nghymru. Mae’r craidd canoloesol yn dal I ddylanwadu’n fawr ar y cynllun. Yr oedd yn d\u0177 preswyl parhaus gan Esgobion Bangor tan ganol yr ugeinfed ganrif.\u00a0Ond\u00a0cafwyd ychwanegiadau arwyddocaol ar \u00f4l y Diwygiad.<\/li>\n
  3. Deunyddiau adeiladu<\/strong>. Yn draddodiadol, cafwyd cyfnod o newid lle byddai preswylfeydd heb gaerau yn cael yn cael eu hadeiladu yn hytrach na plasau caerog a adeiladwyd\u00a0o garreg. Mae Plas yr Esgob ym Mangor yn breswylfa\u00a0heb gaerau a waned o bren cenhenid\u00a0gogledd Cymru, er bod y pren bellach yn cael ei guddio yn bennaf. Yng nghyfnod hwyr y canoloesau, ffarfriwyd adeiladau gyda phren ac fe arweiniodd hyn at godi adeiladau ysblennydd yng Nghymru. Mae’n hysbys bod y Plas wedi cael to ysblennydd. At hynny, mae gan y Blas yr Esgob\u00a0beth hawl\u00a0mai\u00a0ef yw’r adeilad domestig o ffr\u00e2m bren mwyaf sydd wedi goroesi yng Nghymru.<\/li>\n
  4. Cynllun.<\/strong> Mae’r cynllun o ddiddordeb mawr. Mae’n\u00a0blas gyda chynllun hierarchaidd. Roedd y mynediad i\u2019r plas trwy’r porth\u00a0i gyfeiriad de. Roedd ystafelloedd gweision\/gweinyddu i’r dwyrain; a\u2019r neuadd i’r gorllewin. Mae’r neuadd yn ‘neuadd ben’ gyda’r adain parlwr wedi’i gosod ar ongl sgw\u00e2r iddo.<\/li>\n
  5. Dyddio.<\/strong> Plas yr Esgob yw’r adeilad hynaf sydd wedi’i\u00a0dyddio o arysgrifiad yng Nghymru. Roedd yr arysgrifau dyddio yn agwedd ffasiynol o ddiwylliant y Dadeni ac mae’r adeiladau\u00a0sydd wedi’u\u00a0dyddio gynharaf yn rhai crefyddol. Cofnodwyd yr arysgrif C16 cynnar gan Browne Willis\u00a0a chafodd ei ganfod\u00a0at yr\u00a0ystod gwaith i’r adeilad. Mae dyddio cylchoedd coed wedi dangos bod yr adain Ddwyreiniol wedi’i hadeiladu o bren wedi’i dorri yn 1546. Yn unigryw, cafodd Plas yr Esgob estyniad yn syth ar \u00f4l y Diwygiad, ac fe ychwanegwyd ato’n ddiweddarach yn y ddeunawfed ganrif a’r bedwaredd ganrif at bymtheg.<\/li>\n
  6. Cyfraniad i’r drefwedd<\/strong>. Dyma’r adeilad domestig hynaf a breswylwyd yn barhaus ym Mangor. Mae’n gysylltiad uniongyrchol \u00e2’r anheddiad canoloesol a sefydlwyd yng nghyffiniau’r eglwys gadeiriol.<\/li>\n<\/ol>\n

     <\/p>\n

    Richard Suggett, RCAHMW,Aberystwyth.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Plas yr Esgob, Bangor: Datganiad o Arwyddoc\u00e2d Mae Plas yr Esgob Bangor (Neuadd y Dref Bangor) yn adeilad rhestredig gradd II. Fe’i arolygwyd gan y Comisiwn Brenhinol yn 1949, ac roedd ei gyflwr yn ‘deg’ yn unig. Mae’n adeilad sydd wedi’i esgeuluso rywfaint ond mae’n adeilad o ddiddordeb eithriadol y mae angen nodi ei arwyddoc\u00e2d… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-223","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.storiel.cymru\/cymru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/223","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.storiel.cymru\/cymru\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.storiel.cymru\/cymru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.storiel.cymru\/cymru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.storiel.cymru\/cymru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=223"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.storiel.cymru\/cymru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/223\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":308,"href":"https:\/\/www.storiel.cymru\/cymru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/223\/revisions\/308"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.storiel.cymru\/cymru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=223"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}